Ukryta tożsamość Pana Jagannatha cz.III
|
czytane: 404 data: 2011-05-21 |
Wersja do druku |
 |
Prezentujemy trzecią i ostanią cześć artykułu "Ukryta tożsamość Pana Jagannatha" szczególne podziękowania należą się Madanie Mohanie Mohini mataji za tłumaczenie tego niezwykłego tekstu.
Najważniejsza Radha
Jak opisaliśmy powyżej, uwielbionym Panem Gaurangi jest Jagannath, którego postrzega on jako Wrindawan Krysznę. Rozumiejąc ten punkt, powstaje najważniejsze pytanie- gdzie jest Śrimati Radharani?
Zgodnie z siddhantą Gaudiya Waisznawów, nie można zbliżyć się do Kryszny bez Radharani. Dhyanaczandra Goswami, uczeń Śrila Gopala Guru Goswamiego, tak oto napisał w 188 tekście Gaura-govindarcana Smarana-paddhati:
vina radha-prasadena krsna-praptir na jayate
tatah śri radhika krsnau smaraniyau su-samyutau
Bez łaski Radhy nikt nigdy nie osiągnie Kryszny. Dlatego należy pamiętać ich razem,jak zawsze pięknie stoją jedno przy drugim.
W Sva-niyama Daśakam, w Stavavai, bliski towarzysz Śri Czaitanyi, Śrila Raghunath Das Goswami opisał nastrój zwolenników Gaurangi Mahaprabhu. W tekście szóstym stwierdza:
anadrtyodgitam api muni-ganair vainika-mukhaih
pravinam gandharvam api ca nigamais tat priyatamam
ya ekam govindam bhajati kapati dambhikataya
tad-abhyarne śirne ksanam api na yami bratam idam
Ani na chwilę nie zbliżę się do hipokryty, który wielbi tylko Pana Govindę, a nie czci wzniosłej Śrimati Radharani, wysławianej przez Wedy i wielkich mędrców na czele z Naradą Munim i która jest najdroższa Krysznie. To jest mój ślub.
Z pozoru, Radha nie jest wielbiona z Panem Jagannathem. I choć Jagannath to Kryszna, to bez obecności Radharani Raghunath Das mówi, że nie jest tym zainteresowany:
sada radha-krsnocchalad-atula-khela-sthala-yugam
vrajam santyajyaitad yuga-virahito ‘pi trutim api
punar dvaravatyam yadu-patim api praudha-vibhavaih
sphurantam tad-vacapi ca na hi calamiksitum api
I choć cierpię długą rozłąkę z boską parą, nawet na chwilę nie opuszczę Wradży. Nawet jeśli Kryszna z Dwaraki osobiście poprosi mnie, bym przyszedł, nie pójdę.
gatonmadai radha sphurati harina ślista-hrdaya
sphutam dvaravatyam iti yadi śrnomi śruti-tate
tadaham tatraivoddhata-mati patami vraja-purat
samuddiya svantadhika-gati-khagendrad api javat
Lecz gdy usłyszę, że Śrimati Radharani poszła do Dwaraki, gdzie z uczuciem Pan Hari przytula ją do swej piersi, to z przejętym sercem opuszczę Wradżę i polecę do Dwaraki szybciej niż Garuda.[1]
W oparciu o powyższe wersety powstaje kolejne pytanie: dlaczego zwolennicy Śri Czaitanyi w ogóle kłopoczą się odwiedzaniem Jagannath Puri, miejsca z bogactwem Dwaraki, w którym Radharani nie jest wielbiona z Jagannathem?
Ktoś może odpowiedzieć, „Jadę tam, ponieważ w Puri Śri Czaitanya Mahaprabhu miał rozrywki w nastroju Śrimati Radharani.” To prawda, ale nastrój Mahaprabhu w Puri to smakowanie płaczu Radharani w rozłące z Kryszną. Dlaczego chcemy widzieć Radhę w takim stanie poza Wradżą?
Naturalnie zwolennicy Mahaprabhu chcą widzieć ją szczęśliwą u boku Kryszny we Wrindawan. Ale gdy widzą ją zapłakaną, mają przemożne pragnienie zmniejszenia jej cierpienia, odkładając na bok wszelkie okoliczności.
Ten punkt podkreśla Śrila Bhaktisiddhanta Saraswati, który stwierdził, „Powierzchowny myśliciel docenia Wrindawan, lecz człowiek prawdziwego bhadżanu, o prawdziwym duchowym zapatrywaniu, pragnie zamieszkać w Kurukszetra.”
Dalej wyjaśnił, że Śrila Thakur Bhaktiwinode powiedział, że swe ostatnie dni pragnąłby spędzić w Kurukszetra. Powiedział, „Kurukszetra to prawdziwe miejsce bhadżanu.”
Dlaczego Bhaktiwinode chciał iść do Kurukszetra? Dlaczego nie do Radha Kund czy innego miejsca we Wradży? Celem zwolenników Czaitanyi Mahaprabhu jest przecież Wrindawan, nie Kurukszetra.
Bhaktiwinode udał się tam, ponieważ zrozumiał, że Radha poszła do Kurukszetra podczas zaćmienia słońca aby być razem z Kryszną. Śrimati będąc w Kurukszetra znalazła się w trudnym położeniu. Otoczona była żonami Kryszny i całym jego królewskim bogactwem. Nie było tam rzeki Yamuny, Wamsiwat, ani Wzgórza Gowardhana. Bhaktiwinode chciał iść do Kurukszetra, ponieważ widział tam Radhę w największej potrzebie i uważał, że gdzie potrzeba jest największa, tam służba ceniona jest najbardziej.[2]
Śrila A. C. Bhaktiwedanta Swami Prabhupada w swym znaczeniu do Cc. madhya 13.120 wyjaśnia, że Jagannath Puri jest jak Kurukszetra:
Po porzuceniu towarzystwa gopi we Wrindawanie Śri Kryszna, syn Maharadży Nandy, zaangażował się w rozrywki w Dwarace. Kiedy Kryszna udał się do Kurukszetry ze Swym bratem i siostrą oraz innymi osobami z Dwaraki, ponownie spotkał mieszkańców Wrindawany. Śri Czaitanya Mahaprabhu jest radha-bhava-dyuti-suvalita, to jest Samym Kryszną, który przyjął rolę Śrimati Radharani, aby zrozumieć Krysznę. Pan Jagannatha-dewa jest Kryszną, a Śri Kryszna Czaitanya Mahaprabhu jest Śrimati Radharani. Gdy Czaitanya Mahaprabhu prowadził Pana Jagannatha w kierunku świątyni Gundicza, odpowiadało to prowadzeniu Kryszny przez Śrimati Radharani w kierunku Wrindawany. Śri Kszetra, Jagannatha Puri, uznane zostało za królestwo Dwaraki, miejsce, gdzie Kryszna cieszy się najwyższym bogactwem. Jednakże Pan Jagannatha był prowadzony przez Czaitanyę Mahaprabhu do Wrindawany, prostej wioski, gdzie wszyscy mieszkańcy przepełnieni są ekstatyczną miłością do Kryszny.
Radha i Jagannath
Pozostaje pytanie: dlaczego Śri Gaurasundar, będący w nastroju Radharani, przyciągany jest do formy Kryszny, przy której jego ukochana Śri Radha nie jest obecna?A może jest?
Zgodnie z szóstym wersetem w Jagannathastakam Radharani znajduje się w objęciach Jagannatha:
param-brahmapidah kuvalaya-dalotphulla-nayano
nivasi niladrau nihita-carano ananta-shirasi
rasanandi radha-sarasa-vapur-alingana-sukho
jagannatha svami nayana-patha-gami bhavatu me
Pan Jagannath, którego oczy przypominają w pełni rozkwitłe płatki lotosu, jest nieograniczonym absolutem. Jest mieszkańcem Wzgórza Nilaczal, a swoje lotosowe stopy opiera na głowach Anantadewy. Owładnięty miłością radośnie obejmuje Śrimati Radharani. O Jagannatha Swami, ukaż się moim oczom!
Adnotacje o obecności Śrimati Radharani z Panem Jagannathem w Puri można także znaleźć w kilku innych mało znanych ceremoniach podczas wielbienia Jagannatha. Zaledwie kilka osób wie o tajemnych szczegółach rytuałów będących częścią ceremonii Nava-kalevara, gdzie zmienia się ciało Pana Jagannatha. Gdy drzewo, które ma zostać nowym bóstwem Jagannatha, zostało już wybrane i ścięte, kapłani nakładają na kłody specjalne mantry, znane jako nyasa. Jest to część procesu uduchowiania drzewa i powoływania bóstwa do życia. Tradycja w Puri polega na tym, że pod koniec wypowiadania nyasa nad daru kapłan medytuje o Śrimati Radharani i sześć razy nakłada następującą sodha-nyasa mantrę na kłodę:
smerasyam kunkumabham sphurad-adhara-pata-pranta-klptavaguntham
ramyam veśena veni-krta-cikura-śikhalambi-padmam kiśorim
tarjanyangustha-yuktya hari-mukha-kamale yunjatim naga-valli-
parnam karnayataksim tri-bhuvana-ruciram radhikam bhavayami
Medytuję o Radhice, która jest najpiękniejszą dziewczyną w trzech światach. Na twarzy ma uśmiech, a jej cera jest koloru kunkumy. Brzeg Jej welonu ma obwódkę jak wspaniały strój okrywający dolne części ciała. Jej ubiór jest zachwycający. Na końcu warkocza wpleciony jest lotos. Wygląda olśniewająco w świeżości swego młodzieńczego wieku. Jej oczy sięgają uszu. Kciukiem i palcem wskazującym wsuwa liść betelu do lotosowych ust Hari.[3]
W świątyni w Puri poza bóstwami Jagannatha, Baladewa i Subhadry znajduje się wiele małych bóstw, które odgrywają istotne rytualne role. Jest wśród nich maleńkie i mało znane bóstwo nazywane śayana-vigraha, bóstwo, które śpi. To murti zrobione jest z czystego złota i będąc połączoną formą Lakszmi-Narayana, jest także znane jako ardha-nari-iśvara lub ardha-laksmi-hari (pół Lakszmi pół Narayan). Bóstwo ardha-nari-iśvara reprezentuje Pana Jagannatha i uważane jest za nie różne od niego. To siedzące bóstwo ma osiem ramion, cztery dłonie trzymają konchę, maczugę, dysk i lotos, symbole Wisznu, a kolejne cztery lotos, lustro, książkę i naczynie pełne klejnotów, symbole Lakszmi.
Śarada Tilaka Tantram opisuje tę formę w następujący sposób:
vidyut-candra-nibham vapuh kamalaja-vaikunthayor ekatam
praptam sneha-vaśena ratna-vilasad-bhusa-bharalankrtam
vidya-pankaja-darpanam mani-mayam kumbham sarojam gadam
śankham citram amuni bibhrad amitam diśyac chriyam vah sada
Ma kolor błyskawicy i księżyca. Połowa jego ciała to Waikuntha (Wisznu), a druga połowa to Kamala (Lakszmi). Związek ten wynika ze wspólnego uczucia. Ozdobiony jest licznymi ornamentami z klejnotów. W każdej z ośmiu rąk trzyma książkę, lotos, lustro, naczynie z klejnotami, kolejny lotos, maczugę, konchę i dysk. Oby obdarzył nas wszystkich nieograniczoną pomyślnością.
Wiele szczegółów związanych z tym bóstwem jest godnych uwagi. Przede wszystkim wykorzystanie złota. Zasadniczo bóstwa w Jagannatha Mandir wykonane są z drewna, jak Jagannatha, Baladew, Subhadra i niektóre z tymczasowych bóstw festiwalowych, z miedzi lub astadhatu[4]. Złoty jest kolorem Lakszmidewi, małżonki Pana, a cera Śrimati Radharani jest jak stopione złoto, o czym wspomina jej pranama-mantra: tapta-kancana-gaurangi. Złoty jest również kolorem najwyższego poziomu miłości do Boga. Śri Śrimad Gour Gowinda Swami wyjaśnia w Nabrzeżu Rozłąki:
Gdy mówimy o premie, ma ona swój stopniowy rozwój. Pierwszy etap premy nazywa się rati. Gdy rati gęstnieje, rozwija się w sneha, mana, pranaya, raga, anuraga i bhawa. Potem przychodzi mahabhawa, która dalej rozwija się w rudha-mahabhawa, adhirudha-mahabhawa, modanakhya-mahabhawa i potem w madanakya-mahabhawa - najwyższy poziom. Jest to stopniowy rozwój premy. Gdy prema dojrzewa do etapu anuraga, przyjmuje kolor wschodzącego słońca, aruna-warna. Gdy anuraga gęstnieje jeszcze bardziej, przechodzi w bhawę, a potem w mahabhawę. Złoty jest kolorem mahabhawy, gaura-warna. Wriszabhanu-nandini, córka Wriszabhanu-radża, jest madanakhya-mahabhawa-mayi. Kolorem madanakhya-mahabhawy jest stopione złoto. Dlatego Radharani jest tapta-kancana gaurangi, koloru topionego złota.[5]
Rola, jaką to bóstwo odgrywa w Jagannatha Mandir jest również znacząca. Głębiej ilustruje ukrytą i intymną tożsamość Pana Jagannatha. Późnym wieczorem, gdy o Jagannacie medytuje się jak o Krysznie z gopi tańczącym rasa-lila, Jagannath ubiera się w Bada-śrngara-veśa, dosłownie „strój wielkiej miłości małżeńskiej”[6]. Uważa się, że w tym czasie Śrimati Radharani i gopi osobiście przychodzą na darśana Pana. Ostatnie arati, nazwane od tego stroju, to bada-śrngara-dhupa. Gdy ta ceremonia kończy się, między 23.45 a 24.00 w nocy, to bóstwo wynoszone jest z bhandara-ghara, prywatnego pokoju, przez kapłana nazywanego bhandara-mekapa. Ardha-nari-iśvara ofiarowuje się papkę sandałową, a potem stawia się je na tronie obok Pana Jagannatha. Następnie łóżka Pana, nazywane ratna-palanka, ustawia się przed bóstwami przy tradycyjnym śpiewie Gita-gowindy, jak nakazał towarzysz Mahaprabhu, Maharaja Prataparudra. Inny sewaka, nazywany winakara, gra na winie. Ceremonia ta nazywa się khata śeja lagi, wina o gana. Śayana Thakurowi ofiarowuje się wtedy wodę kokosową i kładzie się go do łóżka Pana Jagannatha. Następnie sewaka zabiera bóstwo śayana thakura z powrotem do bhandara-ghara, pozostali goście wychodzą ze świątyni i zamykane są drzwi. Ceremonia zamykania świątyni nazywa się pahuda, muda lub śodha[7].
Zjednoczenie w rozłące
Na wykładzie podczas ostatniej wizyty w Alarnath, Orisa, rankiem 18 maja 1934 Śrila Bhaktisiddhanta Saraswati Thakur opisał, „Śri Kszetra, Jagannath Puri dham, jest wipralambha-ksetra, miejscem rozłąki[8].” Śri Śrimad Gour Gowinda Swami w podobny sposób opisał naturę Puri i Jagannatha:
Mahaprabhu przeżywa bóle rozłąki z Kryszną i zawsze płacze, rorudhya mana. Gaura płacze za Kryszną, a Jagannath za Radhą. W Jagannath Kszetra znajdują się dwie płaczące osoby. Dlatego to ksetra znane jest jako wipralambha-ksetra, ksetra płaczu. Kryszna-wiraha-widura i radha-wiraha-widhura. Dwie wiraha-widhura spotykają się razem w Puruszottama Kszetra. Powinniśmy zrozumieć, kim jest Gaura, kim jest Jagannath i czym jest dziwne spotkanie między nimi… Gaura płacze za Kryszną, a Jagannath za Radhą. Oboje płaczą w ekstatycznym nastroju mahabhawy[9].
Wzniosła natura wipralambhy opisana jest tymi słowami w Ujjwala-nilamani (śrngara-bheda-prakarana, tekst 3):
na vina vipralambhena sambhogah pustim aśnute
kasayite hi vastradau bhuyan rago vivardhate
Tak jak nie można zabarwić materiału na czerwono bez użycia czerwonego barwnika, w ten sam sposób szczęście płynące z miłości małżeńskiej nie może sięgnąć swej pełni bez rozłąki między kochankami.
Nie ma kwestii rozłąki między Radhą i Kryszną. Zgodnie z filozofią Gaudiya Waisznawów, to co wydaje się zewnętrzną separacją, w rzeczywistości jest wewnętrznym zjednoczeniem. Śri Śrimad Gour Gowinda opisuje:
Gdy mówimy o wiraha, rozłące, to jest to najwyższy poziom premy. W stanie wiraha nie możesz opisać ananda, jakie otrzymujesz, przyjemności, jaką odczuwasz w sercu. Wiraha oznacza zewnętrzną separację, lecz wewnętrzne zjednoczenie. To zjednoczenie jest w sercu. Zewnętrznie Kryszna jest daleko, lecz wewnętrznie znajduje się w sercu, wewnętrzne zjednoczenie. To jest wiraha[10].
To jest przesłanie Mahaprabhu. Im bardziej płaczesz za Kryszną, tym bardziej wzrasta twoja miłość do niego i tym bardziej czujesz jego obecność w sercu. Jest to zewnętrzna rozłąka ze zjednoczeniem w sercu. To jest wiraha, wipralambha-bhawa. Kryszna płaczący za Kryszną to Gauranga. Kryszna płaczący za Radhą to Jagannath. madhurya-rasa-ghanayita-murti jagannatha - Pan Jagannath, skondensowana forma małżeńskich uczuć[11].
Tekst 31 w Yugala-kiśora-antottara-śata-nama-stotram (108 imion młodzieńczej boskiej pary), wypowiedziany przez Pana Śiwę w Rasollasa-tantra opisuje jedno z imion Kryszny jako radhika-hrdayangama - ten, który zawsze mieszka w sercu Radhy. Podobnie, ten sam werset opisuje jedno z imion Radhy jako gowinda-hrdayangama - ta, która zawsze mieszka w sercu Gowindy[12]. W zbliżony sposób Śrila Jiwa Goswami stwierdza w modlitwach Yugalastakam (teksty 4-5)[13]:
krsna-drava-mayi radha radha-drava-mayo harih
jivane nidhane nityam radha-krsnau gatir mama
Radha całkowicie rozpłynęła się w Krysznie, a Hari zupełnie rozpłynął się w Radzie. Żyjąc czy umierając, Radha i Kryszna są moim wiecznym schronieniem.
krsna-gehe sthita radha radha-gehe sthito harih
jivane nidhane nityam radha-krsnau gatir mama
Radha znajduje się w ciele Kryszny, a Hari znajduje się w ciele Radhy. Żyjąc czy umierając, Radha i Kryszna są moim wiecznym schronieniem.
Śrila A. C. Bhaktiwedanta Swami Prabhupada napisał we wstępie do Nauk Pana Czaitanyi[14]:
Radha i Kryszna są jednym, i gdy Kryszna pragnie przyjemności, manifestuje siebie jako Radharani. Duchowa wymiana miłości między Radhą i Kryszną jest rzeczywistym przejawem wewnętrznej mocy przyjemności Kryszny. Choć mówimy „gdy” Kryszna zapragnie, to nie możemy określić, kiedy zapragnął. Mówimy w ten sposób tylko dlatego, ponieważ w uwarunkowanym życiu przyjmujemy, że wszystko ma początek; jednakże w absolutnym czy duchowym życiu nie ma ani początku ani końca. Aby zrozumieć, że Radha i Kryszna są jednym i że również się rozdzielają, pytanie „kiedy?” automatycznie przychodzi na myśl. Gdy Kryszna zapragnął cieszyć się swą energią przyjemności, ukazał siebie w oddzielnej formie Radharani, a gdy zapragnął zrozumieć siebie za pośrednictwem Radhy, zjednoczył się z nią, i to połączenie nazywane jest Panem Czaitanyą.
Lustro serca
Jagannath widziany i rozumiany jest na wiele różnych sposobów przez wielu wielbicieli. Ale gdy Pan chce ujrzeć siebie, jak to robi?
Kryszna pyta: „Jakie jest moje piękno?” Ale jak może to zrozumieć? Czy możesz zobaczyć własną twarz? Możesz zobaczyć cudzą twarz, ale by zobaczyć własną, potrzebujesz pomocy lustra. Wtedy możesz się zobaczyć, ale to co widzisz to tylko odbicie. Jak Kryszna może zobaczyć swoje piękno? Jaki rodzaj lustra jest potrzebny? sat-prema-hrdaya-darpana - serce jest lustrem, darpana, a sat-prema-hrdaya jest sercem premi-bhakty, kogoś, kto rozwinął całkowicie czystą miłość. Serce takiego premi-bhakty jest lustrem, w którym Kryszna widzi siebie. Ale to nie jest odbicie. W lustrze widzisz odbicie, lecz w sercu premi-bhakty, w sercu czystej miłości, Kryszna widzi siebie… Prati-bimba znaczy odbicie, ale Kryszna nigdy nie widzi prati-bimba; Kryszna widzi bimba. Innymi słowy, widzi siebie. Nie prati-bimba, ale bimba. Jest to sat-prema-darpana. Serce premi-bhakty jest takim lustrem, w którym Kryszna widzi siebie. A najlepszym lustrem jest serce Śrimati Radharani[15].
W Jagannatha Puri serce Gaura Ray jest złotym lustrem, w którym Pan wszechświata zachwyca się własnym wyglądem, widząc się tam jako Wradż Mohan Kryszna, czarujący Kryszna z Wrindawan.
---------------------------------------------------------------------------
[1] Sva-niyama Daśakam tekst 3-4
[2]Bhakti Rakszak Sridhar Maharadża, str. 174-175
[3]G. C. Tripathi w artykule „Nawakalewara” z książki Kult Jagannatha i regionalna tradycja Orisy, str. 258
[4]Mieszanka ośmiu metali.
[5]Nabrzeże Rozłąki str. 47
[6]Więcej szczegółów o tym ubraniu znajdziecie w artykule Gita Gowinda Thakur.
[7]Opisując znaczenie bóstwa ardha-nari-iśvara, K. S. Behera, profesor historii i autorytet w tradycji Pana Jagannatha, stwierdza, „Jagannath reprezentuje eki-bhutam vapuh (połączoną formę) Wisznu i Lakszmi.” str. 78
[8]Więcej na temat tego wykładu znajdziecie w artykule „Tajemnicze znaczenie Bóstwa Alarnathdew” w Śri Kryszna Kathamrita, 5
[9]Nabrzeże Rozłąki str. 117
[10]Ostatnia granica bhakti str. 75
[11]Mathura spotyka Wrindawan str. 123
[12]Dasarath Suta str. 146
[13]Ibid str. 198
[14]Str. 28
[15]Nabrzeże Rozłąki str. 12
